Phác Đồ Điều Trị Bệnh Tay Chân Miệng Của Bộ Y Tế

  -  
MỤC LỤC VĂN BẢN
*
In mục lục

BỘ Y TẾ --------

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT phái mạnh Độc lập - tự do - niềm hạnh phúc ----------------

Số: 2554/QĐ-BYT

Hà Nội, ngày 19tháng 7 năm 2011

QUYẾT ĐỊNH

VỀ VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪNCHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ BỆNH TAY - CHÂN - MIỆNG

BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ

QUYẾT ĐỊNH:

Điều 1.

Bạn đang xem: Phác đồ điều trị bệnh tay chân miệng của bộ y tế

ban hành kèm theo ra quyết định này chỉ dẫn chẩn đoán, điềutrị căn bệnh tay-chân-miệng.

Điều 3. Quyết định này có hiệu lực tính từ lúc ngày ký, ban hành.

Điều 4. các ông, bà: Chánh văn phòng công sở Bộ; Chánh thanh tra Bộ; những Vụtrưởng, cục trưởng, Tổng cục trưởng của bộ Y tế; Giám đốc những bệnh viện, việncó giường dịch trực thuộc cỗ Y tế; chủ tịch Sở Y tế những tỉnh, tp trựcthuộc Trung ương; Thủ trưởng y tế các Bộ, ngành; Thủ trưởng những đơn vị tất cả liênquan chịu trách nhiệm thi hành đưa ra quyết định này./.

Nơi nhận: - Như Điều 4; - bộ trưởng(để báo cáo); - những Thứ trưởng (để biết); - Website cỗ Y tế; - Lưu: VT, KCB.

KT. BỘ TRƯỞNG THỨ TRƯỞNG Nguyễn Thị Xuyên

HƯỚNG DẪN

CHẨN ĐOÁN, ĐIỀU TRỊ BỆNH TAY - CHÂN - MIỆNG(Ban hành kèm theo quyết định số 2554 /QĐ-BYT ngày 19 tháng 7năm 2011 của bộ trưởng bộ Y tế)

I. ĐẠI CƯƠNG

- Bệnhtay-chân-miệng là bệnh truyền truyền nhiễm lây từ bạn sang người, rất dễ khiến cho thành dịchdo vi rút đường tiêu hóa gây ra. Hai đội tác nhân gây bệnh dịch thường gặp là Coxsackievirus A16 cùng Enterovirus 71 (EV71). Bộc lộ chính là thương tổn da, niêm mạcdưới dạng rộp nước ở những vị trí đặc biệt quan trọng như niêm mạc miệng, lòng bàn tay,lòng bàn chân, mông, gối. Bệnh có thể gây nhiều trở thành chứng nguy hại như viêmnão-màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp cho dẫn đến tử vong nếu không được phát hiệnsớm với xử trí kịp thời. Những trường phù hợp biến triệu chứng nặng thường vì EV71.

- bệnh lây chủyếu theo mặt đường tiêu hoá. Nguồn lây thiết yếu từ nước bọt, bỏng nước cùng phân của trẻnhiễm bệnh.

- Bệnhtay-chân-miệng chạm chán rải rác xung quanh năm ở hầu như các địa phương. Tại các tỉnhphía Nam, dịch có xu thế tăng cao vào nhị thời điểm từ thời điểm tháng 3 cho tháng 5 vàtừ tháng 9 mang lại tháng 12 sản phẩm năm.

- Bệnh bao gồm thểgặp ở đông đảo lứa tuổi nhưng thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt quan trọng tập trung ởnhóm tuổi dưới 3 tuổi. Những yếu tố sinh hoạt bè lũ như trẻ tới trường tại nhà trẻ,mẫu giáo, đến những nơi trẻ con chơi triệu tập là các yếu tố nguy hại lây truyền bệnh,đặc biệt là trong số đợt bùng phát.

II. CHẨN ĐOÁN

1. Lâm sàng:

1.1. Triệu chứnglâm sàng:

a) quy trình ủbệnh: 3-7 ngày.

b) Giai đoạnkhởi phát: tự 1-2 ngày với các triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng, biếngăn, tiêu chảy vài lần trong ngày.

c) Giai đoạntoàn phát: rất có thể kéo nhiều năm 3-10 ngày với những triệu chứng điển hình của bệnh:

- Loét miệng:vết loét đỏ hay bỏng nước đường kính 2-3 mm nghỉ ngơi niêm mạc miệng, lợi, lưỡi, gâyđau miệng, quăng quật ăn, vứt bú, tăng huyết nước bọt.

- phân phát ban dạngphỏng nước: Ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông; mãi sau trong thời gianngắn (dưới 7 ngày) sau đó hoàn toàn có thể để lại lốt thâm, rất ít khi loét xuất xắc bội nhiễm.

- nóng nhẹ.

- Nôn.

- nếu trẻ sốtcao và nôn các dễ có nguy cơ tiềm ẩn biến chứng.

- trở nên chứngthần kinh, tim mạch, hô hấp thường xuất hiện sớm từ thời điểm ngày 2 đến ngày 5 của bệnh.

d) Giai đoạnlui bệnh: hay từ 3-5 ngày sau, trẻ hồi phục trọn vẹn nếu không có biến chứng.

1.2. Những thểlâm sàng:

- Thể tối cấp:Bệnh diễn tiến rất nhanh có các biến hội chứng nặng như suy tuần hoàn, suy hô hấp,hôn mê dẫn cho tử vong trong tầm 24-48 giờ.

- Thể cấptính với bốn quy trình điển ngoài ra trên.

- Thể khôngđiển hình: dấu hiệu phát ban không rõ ràng hoặc chỉ tất cả loét miệng hoặc chỉ cótriệu hội chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp nhưng mà không phân phát ban cùng loét miệng.

2. Cận lâm sàng:

2.1. Những xétnghiệm cơ bản:

- Công thứcmáu: bạch huyết cầu thường trong giới hạn bình thường. Bạch cầu tăng trên 16.000/mm3thường tương quan đến đổi mới chứng

- Protein Cphản ứng (CRP) (nếu bao gồm điều kiện) trong giới hạn thông thường (3. Chẩn đoán:

3.1. Chẩnđoán ca lâm sàng: dựa vào triệu chứng lâm sàng và dịch tễ học.

- nhân tố dịchtễ: địa thế căn cứ vào tuổi, mùa, vùng lưu lại hành bệnh, số trẻ con mắc dịch trong cùng một thờigian.

- Lâm sàng:Phỏng nước điển hình ở miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông, kèm sốthoặc không.

3.2. Chẩnđoán xác định:

- Xét nghiệmRT-PCR hoặc phân lập gồm vi rút gây bệnh.

4. Chẩn đoán phân biệt:

4.1. Các bệnhcó biểu lộ loét miệng:

Viêm loét miệng(áp-tơ): lốt loét sâu, bao gồm dịch tiết, xuất xắc tái phát.

4.2. Các bệnh tất cả phát ban da:

- Sốt phát ban: hồng ban đan xen ít dạng sẩn, thường có hạch sau tai.

- Dị ứng: hồng ban nhiều dạng, không có phỏng nước.

- Viêm domain authority mủ: Đỏ, đau, bao gồm mủ.

- Thuỷ đậu: phỏng nước những lứa tuổi, rải rác toàn thân.

- Nhiễm trùng huyết do não mô cầu: mảng xuất tiết hoại tử trungtâm.

- sốt xuất ngày tiết Dengue: Chấm xuất huyết, bầm máu, xuất ngày tiết niêm mạc.

4.3. Viêm não-màng não:

- Viêm màng não vày vi khuẩn.

- Viêm não-màng não do vi rút khác.

4.4. Nhiễm khuẩn huyết, sốc lây truyền khuẩn, viêm phổi.

5. Biến hóa chứng:

5.1. Biến triệu chứng thần kinh: Viêm não, viêm thân não, viêm não tủy,viêm màng não.

- Rung giật cơ (myoclonic jerk, giật mình chới với): từng cơn ngắn1-2 giây, đa phần ở tay với chân, dễ xuất hiện thêm khi bước đầu giấc ngủ xuất xắc khi chotrẻ nằm ngửa.

- Ngủ gà, bứt rứt, chới với, đi loạng choạng, run chi, mắt nhìn ngược.

- Rung lag nhãn cầu.

- Yếu, liệt bỏ ra (liệt mềm cấp).

- Liệt rễ thần kinh sọ não.

- teo giật, mê mẩn là dấu hiệu nặng, thường kèm theo với suy hô hấp, tuầnhoàn.

- Tăng lực căng cơ (biểu hiện duỗi cứng mất não, gồng cứng mất vỏ)

5.2. Biến hội chứng tim mạch, hô hấp: Viêm cơ tim, phù phổi cấp, tănghuyết áp, suy tim, trụy mạch.

- Mạch nhanh > 150 lần/phút.

- thời gian đổ đầy mao mạch chậm rãi trên 2 giây.

- da nổi vân tím, vã mồ hôi, đưa ra lạnh. Các biểu hiện rối loạn vận mạchcó thể chỉ quần thể trú tại một vùng khung người (1 tay, 1 chân,...)

- tiến độ đầu có huyết áp tăng (HA trung ương thu: trẻ bên dưới 1 tuổi ³ 110mmHg, con trẻ từ 1-2 tuổi ≥ 115 mmHg, trẻ em trên 2 tuổi ≥ 120 mmHg), tiến trình sau mạch,huyết áp ko đo được.

- cạnh tranh thở: Thở nhanh, rút lõm ngực, khò khè, thở rít thanh quản, thởnông, thở bụng, thở ko đều.

- Phù phổi cấp: Sùi bọt hồng, khó thở, tím tái, phổi những ran ẩm, nộikhí quản gồm máu hay bọt bong bóng hồng.

6. Phân độ lâm sàng:

6.1. Độ 1: Chỉ loét miệng và/hoặc tổn thương da.

6.2. Độ 2:

6.2.1. Độ 2a: có một trong các dấu hiệu sau:

+ bệnh dịch sử gồm giật mình dưới 2 lần/30 phút cùng không ghi nhận lúc khám

+ sốt trên 2 ngày, giỏi sốt trên 390C, nôn, lừ đừ, khó ngủ,quấy khóc vô cớ.

6.2.2. Độ 2b: có tín hiệu thuộc team 1 hoặc team 2 :

* nhóm 1: Có 1 trong các các biểu thị sau:

- giật mình ghi nhấn lúc khám.

- căn bệnh sử có giật mình ≥ gấp đôi / 30 phút.

- bệnh dịch sử bao gồm giật mình kèm theo một dấu hiệu sau:

+ Ngủ gà

+ Mạch cấp tốc > 150 lần /phút (khi trẻ nằm yên, khôngsốt)

+ sốt cao ≥ 39oC không đáp ứng nhu cầu với dung dịch hạ sốt

* Nhóm 2: Có 1 trong các các thể hiện sau:

- Thất điều: run chi, run người, ngồi ko vững, đi loạng choạng.

- Rung giật nhãn cầu, lác mắt.

- Yếu đưa ra hoặc liệt chi.

- Liệt thần tởm sọ: nuốt sặc, biến hóa giọng nói…

6.3. Độ 3: có những dấu hiệu sau:

- Mạch nhanh > 170 lần/phút (khitrẻ ở yên, không sốt).

- một trong những trường hợp có thể mạch chậm(dấu hiệu khôn xiết nặng).

- Vã mồ hôi, lạnh body toàn thân hoặc khutrú.

Xem thêm: 10 Cách Trị Ho Cho Bé An Toàn, Hiệu Quả Từ Các Loại Thảo Dược

- HA tăng.

- Thở nhanh, thở bất thường: Cơnngưng thở, thở bụng, thở nông, rút lõm ngực, khò khè, thở rít thanh quản.

- náo loạn tri giác (Glasgow

- Tăng trương lực cơ.

6.4. Độ 4: bao gồm một trong số dấu hiệu sau:

- Sốc.

- Phù phổi cấp.

- Tím tái, SpO2

- dừng thở, thở nấc.

III. ĐIỀU TRỊ

1. Qui định điều trị:

- hiện thời chưa tất cả thuốc khám chữa đặc hiệu, chỉ chữa bệnh hỗ trợ(không cần sử dụng kháng sinh khi không có bội nhiễm).

- theo dõi và quan sát sát, phát hiện nay sớm và điều trị biến hóa chứng.

- bảo đảm an toàn dinh chăm sóc đầy đủ, nâng cấp thể trạng.

2. Điều trị rứa thể:

2.1. Độ 1: Điều trị nước ngoài trú cùng theo dõi trên y tế cơ sở.

- Dinh dưỡng vừa đủ theo tuổi. Con trẻ còn mút cần liên tục cho ăn sữa mẹ.

- Hạ sốt khi sốt cao bằng Paracetamol liều 10 mg/kg/lần (uống) mỗi 6giờ.

- dọn dẹp vệ sinh răng miệng.

- nghỉ ngơi ngơi, kiêng kích thích.

- Tái đi khám mỗi 1-2 ngày trong 8-10 ngày đầu của bệnh.Trẻ gồm sốt phảitái thăm khám mỗi ngày cho tới khi hết sốt tối thiểu 48 giờ.

- đề nghị tái khám ngay trong lúc có tín hiệu từ độ 2a trở lên như:

+ sốt cao ≥ 390C.

+ Thở nhanh, khó khăn thở.

+ đơ mình, lừ đừ, run chi, quấy khóc, bứt rứt nặng nề ngủ, mửa nhiều.

+ Đi loạng choạng.

+ da nổi vân tím, vã mồ hôi, tuỳ thuộc lạnh.

+ co giật, hôn mê.

2.2. Độ 2: Điều trị nội trú tại bệnh dịch viện

2.2.1. Độ 2a:

- Điều trị như độ 1. Trường thích hợp trẻ nóng cao không đáp ứng nhu cầu tốt vớiparacetamol có thể phối hợp với ibuprofen 10-15 mg/kg/lần lập lại từng 6-8 giờ nếucần (dùng đan xen với các lần thực hiện paracetamol).

- Thuốc: Phenobarbital 5 - 7 mg/kg/ngày, uống.

- Theo dõi gần cạnh để phân phát hiện tín hiệu chuyển độ.

2.2.2. Độ 2b:

- nằm đầu cao 30°.

- Thở oxy qua mũi 3-6 lít/phút.

- Hạ sốt lành mạnh và tích cực nếu trẻ bao gồm sốt.

- Thuốc:

+ Phenobarbital 10 - đôi mươi mg/kg truyền tĩnh mạch. Tái diễn sau 8-12 giờkhi cần.

+ Immunoglobulin:

√ nhóm 2: 1g/kg/ngày truền tĩnh mạch chậm rì rì trong 6-8 giờ. Sau 24 giờnếu còn tín hiệu độ 2b: cần sử dụng liều sản phẩm công nghệ 2

√ team 1: không chỉ có định Immunoglobulin thường qui. Nếu triệu chứngkhông sút sau 6 giờ đồng hồ điều trị bởi Phenobarbital thì nên cần chỉ địnhImmunoglobulin. Sau 24 giờ nhận xét lại để quyết định liều thứ hai như đội 2.

- quan sát và theo dõi mạch,nhiệt độ, tiết áp, nhịp thở, kiểu dáng thở, tri giác, ran phổi, mạch từng 1- 3 giờtrong 6 giờ đồng hồ đầu, kế tiếp theo chu kỳ luân hồi 4-5 giờ.

- Đo độ bãohòa oxy SpO2 cùng theo dõi mạch liêntục (nếu có máy).

2.3. Độ 3: Điềutrị nội trú tại đơn vị hồi sức tích cực

- Thở oxy quamũi 3-6 lít/phút. Đặt sinh khí quản góp thở mau chóng khi lose với thở oxy.

- chống phùnão: nằm đầu cao 30°, tinh giảm dịch (tổng dịch bởi 1/2-3/4 nhu yếu bình thường),thở thiết bị tăng thông khí giữ PaCO2 từ25-35 mmHg và duy trì PaO2 từ90-100 mmHg.

-Phenobarbital 10 - trăng tròn mg/kg truyền tĩnh mạch. Tái diễn sau 8-12 giờ lúc cần.

- Immunoglobulin (Gammaglobulin): 1g/kg/ngày truyền tĩnh mạch đủng đỉnh trong6-8 giờ, dùng trong thời gian hai ngày liên tục

- Dobutaminđược hướng dẫn và chỉ định khi suy tim mạch > 170 lần/phút, liều bắt đầu 5µg/kg/phúttruyền tĩnh mạch, tăng dần 1-2,5µg/kg/phút mỗi 15 phút cho đến khi có cải thiệnlâm sàng; liều tối đa 20µg/kg/phút.

- Milrinone truyền tĩnh mạch 0,4 µg/kg/phút chỉ sử dụng khi HA cao, vào 24-72 giờ.

- Điều chỉnhrối loạn nước, điện giải, toan kiềm, điều trị hạ mặt đường huyết.

- Hạ sốt tích cực.

- Điều trị co giật ví như có: Midazolam 0,15mg/kg/lần hoặc Diazepam 0,2-0,3 mg/kg truyền tĩnh mạch máu chậm, lập lại sau 10phút nếu còn co giật (tối đa 3 lần).

- theo dõi và quan sát mạch,nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở, tri giác, ran phổi, SpO2,mỗi 1- 2 giờ. Nếu có điều kiện nên theo dõi máu áp đụng mạch xâm lấn.

2.4. Độ 4: Điềutrị nội trú tại những đơn vị hồi mức độ tích cực

- Đặt Nội khíquản thở máy: Tăng thông khí giữ lại PaCO2từ 30-35 mmHg và duy trì PaO2 từ90-100 mmHg.

- phòng sốc:Sốc bởi viêm cơ tim hoặc thương tổn trung tâm vận mạch nghỉ ngơi thân não.

+ nếu khôngcó tín hiệu lâm sàng của phù phổi hoặc suy tim: Truyền dịch Natri clorua 0,9%hoặc Ringer lactat: 5 ml/kg/15 phút, điều chỉnh vận tốc theo trả lời CVP vàđáp ứng lâm sàng. Trường hợp không có CVP bắt buộc theo dõi sát dấu hiệu quá tải,phù phổi cấp.

+ Đo cùng theodõi áp lực nặng nề tĩnh mạch trung ương.

+ Dobutaminliều bắt đầu 5µg/kg/phút, tăng dần 2- 3µg/kg/phút từng 15 phút cho tới khi cóhiệu quả, liều về tối đa trăng tròn µg/kg/phút.

- Phù phổi cấp:

+ ngừng ngaydịch truyền nếu sẽ truyền dịch.

+ DùngDobutamin liều 5-20 µg/kg/phút.

+ Furosemide1-2 mg/kg/lần tiêm tĩnh mạch chỉ định và hướng dẫn khi quá download dịch.

- Điều chỉnhrối loạn kiềm toan, năng lượng điện giải, hạ mặt đường huyết và kháng phù não:

- thanh lọc máuliên tục tốt ECMO (nếu có điều kiện).

-Immunoglobulin: hướng đẫn khi HA vừa đủ ≥ 50mmHg

- phòng sinh:Chỉ cần sử dụng kháng sinh khi bao gồm bội lan truyền hoặc chưa sa thải các căn bệnh nhiễm khuẩn nặngkhác

- theo dõi và quan sát mạch,nhiệt độ, ngày tiết áp, nhịp thở, tri giác, ran phổi, SpO2, thủy dịch mỗi 30 phút trong 6 giờ đồng hồ đầu, sauđó điều chỉnh theo đáp ứng lâm sàng; Áp lực tĩnh mạch máu trung trọng điểm mỗi giờ, nếu cóđiều kiện đề xuất theo dõi huyết áp cồn mạch xâm lấn.

IV. PHÒNG BỆNH

1. Vẻ ngoài phòng bệnh:

- hiện nay chưacó vắc xin phòng bệnh dịch đặc hiệu.

- Áp dụng cácbiện pháp phòng ngừa chuẩn chỉnh và phòng ngừa đối với bệnh lây qua đường tiêu hoá, đặcbiệt chăm chú tiếp xúc thẳng với mối cung cấp lây.

2. Phòng dịch tại những cơ sở y tế:

- biện pháp lytheo nhóm bệnh.

- nhân viên ytế: mang khẩu trang, rửa, sát khuẩn tay trước và sau thời điểm chăm sóc.

- Khử khuẩn bềmặt, giường bệnh, buồng bệnh bởi Cloramin B 2%. Xem xét khử khuẩn các ghế ngồi củabệnh nhân với thân nhân trên khu đi khám bệnh.

- xử trí chấtthải, quần áo, khăn trải chóng của bệnh nhân và dụng cụ âu yếm sử dụng lạitheo các bước phòng bệnh lây qua mặt đường tiêu hoá.

3. Phòng dịch ở cùng đồng:

- dọn dẹp và sắp xếp cánhân, cọ tay bằng xà chống (đặc biệt sau khi thay quần áo, tã, sau khoản thời gian tiếpxúc cùng với phân, nước bọt).

- Rửa sạch đồchơi, trang bị dụng, sàn nhà.

- lau sàn nhàbằng hỗn hợp khử trùng Cloramin B 2% hoặc những dung dịch khử trùng khác.

Xem thêm: Bảng Giá Bệnh Viện Mắt Sài Gòn Hà Nội Nguyễn Du, Bệnh Viện Mắt Sài Gòn Hà Nội

- giải pháp ly trẻbệnh trên nhà. Chưa đến nhà trẻ, ngôi trường học, nơi những trẻ chơi tập trung trong10-14 ngày đầu của bệnh./.